​Suy giáp sau mổ cắt bướu giáp (*)

Khám, kiểm tra bướu cổ trước khi quá muộn - Ảnh:N.C.T.

Cân nhắc chuyện mổ

Không ít bệnh nhân (BN) đến khám bác sĩ nội tiết vì những biểu hiện của suy giáp sau khi đã mổ bướu giáp từ vài tháng đến vài năm. Sau mổ một năm, có người thấy hay mệt và lên cân. Có người sau 5-7 năm mổ bướu giáp, rồi mổ lần hai... đến khám bác sĩ phẫu thuật được phát hiện suy giáp, bác sĩ khuyên đi khám nội tiết.

Có nhiều nguyên nhân liên quan đến bướu giáp cần phẫu thuật cắt bướu, chẳng hạn ung thư tuyến giáp, bướu giáp to chèn ép gây nghẹt thở, hoặc vì có một hoặc vài nhân giáp, hay vì nang giáp, bệnh Basedow (một bệnh cường năng tuyến giáp tự miễn).

Ngoại trừ ung thư giáp (là một chỉ định mổ tuyệt đối), tất cả những lý do còn lại đều rất hạn chế mổ, nghĩa là phải hết sức cân nhắc. Cuộc mổ nào cũng có những nguy cơ tiềm tàng. Đối với phẫu thuật cắt tuyến giáp, những nguy cơ này có thể là chảy máu sau mổ, hạ canxi máu thoáng qua hay vĩnh viễn, khàn giọng mất tiếng do cắt nhầm dây thần kinh nói (tên y khoa là dây thần kinh quặt ngược), hoặc suy giáp về sau do cắt mất quá nhiều mô giáp.

Trong đời thực, nhiều BN đến sau lần mổ bướu giáp to, tại thời điểm phẫu thuật chức năng tuyến giáp vẫn bình thường. Chỉ định mổ trong những trường hợp này rất ít, chỉ dành cho người bướu giáp to quá nhìn xấu, bướu giáp phát triển vào trong hay thòng xuống dưới chèn ép cơ quan lân cận gây khó thở, khó nuốt (sự chèn ép cơ học).

Suy giáp không ai giống ai

Một khi suy giáp xảy ra, nếu diễn ra sớm sau mổ còn có hi vọng hồi phục chức năng tuyến giáp sau một thời gian. Suy giáp muộn tức xảy ra sau mổ cắt tuyến một hai năm, suy giáp này thường vĩnh viễn. Mức độ nặng của suy giáp thay đổi tùy từng người, từ nhẹ đến nặng.

Vì vậy triệu chứng cũng rất thay đổi, từ không có triệu chứng đến ít triệu chứng như lên ký hay thấy lành lạnh, ăn uống khó tiêu nhè nhẹ, nặng thì đầy đủ triệu chứng như chậm chạp, lờ đờ, trầm cảm hay táo bón, giọng nói khàn đục, người nặng nề, phù căng tay chân. Người suy giáp nặng có thể bị rối loạn tâm thần, hạ natri máu, tăng lipid máu nặng, và sợ nhất là biến chứng tim mạch.

Vì triệu chứng suy giáp âm thầm nên những BN từng mổ cắt bán phần hay toàn phần tuyến giáp nên thử lại chức năng tuyến giáp trong vòng 6-12 tháng sau mổ, và theo dõi ít nhất là 2-3 năm. Sau thời gian này xuất độ bị suy giáp có khuynh hướng giảm dần theo thời gian, nghĩa là sau 2-3 năm không suy giáp thì tỉ lệ mắc phải sau đó có thể rất thấp, việc thử máu sẽ thưa dần đến không cần thiết, chỉ theo dõi biểu hiện khác thường trong cơ thể mình mà thôi.

Thay cho điều trị phẫu thuật, bướu giáp lành tính có thể được điều trị nội khoa. Bệnh nhân nên hạn chế ăn su hào, bắp cải, súp lơ, đậu nành... vì các nhà khoa học cho rằng chúng có chứa những chất sinh bướu. Trên thực tế cũng không cấm hoàn toàn, nếu hay ăn thì nên hạn chế, còn 2-3 tuần mới ăn vẫn chấp nhận được.

Thiếu hụt iôt cũng bị quy kết là một trong vài nguyên nhân gây bướu giáp lành tính. Do vậy ăn muối iôt được khuyến khích cho người hoàn toàn không có bất thường cường năng tuyến giáp. Thuốc levothyroxine, một hormone tuyến giáp tổng hợp, có thể được dùng trong một số trường hợp bướu mới phát triển, người bệnh còn trẻ. Việc dùng thuốc cũng rất cân nhắc, không có lợi cho người có tuổi (thậm chí còn bất lợi), người mang bướu đã rất nhiều năm (hi vọng bướu co nhỏ thể tích là rất ít).

Nếu lỡ bị suy giáp sau mổ và là suy giáp vĩnh viễn, người bệnh phải điều trị suốt đời để tránh những biến chứng vừa nêu. Liều lượng luôn do bác sĩ chuyên khoa điều chỉnh cho phù hợp với từng người, không có liều thuốc cố định như uống panadol bởi không ai bị suy giống ai, cơ thể của người này cũng không giống người nọ.

May thay, người bệnh suy giáp rất thưa đi bác sĩ, có khi nhiều tháng mới tái khám, nhất là khi đã điều chỉnh được liều thuốc thích hợp. Nhưng BN nên nhớ uống thuốc đều, đi khám theo hẹn hoặc khi có bất kỳ biểu hiện khác thường, không tự ý ngưng hay tăng liều.    

(*): Bài viết không đề cập đến suy giáp do nguyên nhân phẫu thuật ung thư tuyến giáp.