Takaichi Sanae và nghịch lý nữ quyền Nhật Bản

Nội các của bà - với đa số là nam giới - cùng lập trường bảo thủ, cũng khiến nhiều người nghi ngờ khả năng nước Nhật sẽ thật sự thoát được hình ảnh một quốc gia dân chủ và phát triển, nhưng lại tụt hậu về bình đẳng giới.

2/19 bộ trưởng là nữ

Bà Takaichi chỉ bổ nhiệm 2 phụ nữ trong số 19 bộ trưởng, bằng với người tiền nhiệm, và không đạt mục tiêu mà bà từng tuyên bố là đảm bảo "tỉ lệ phụ nữ trong nội các không thấp hơn đáng kể so với các nước Bắc Âu". 

Khi được hỏi về tình trạng mất cân bằng giới trong nội các, Takaichi nói bà "ưu tiên cơ hội bình đẳng" và "bổ nhiệm người phù hợp vào vị trí phù hợp". Ý của bà là thay vì bình đẳng về kết quả, bà sẽ ưu tiên bình đẳng về cơ hội, tức phụ nữ Nhật tham gia chính trị phải tự vươn lên nếu muốn nắm giữ các cương vị cao.

Chỉ có điều, hoàn cảnh hiện tại của chính trường Nhật khiến chuyện "bình đẳng về cơ hội" này chẳng mấy ý nghĩa. Lựa chọn của tân thủ tướng nếu bà muốn bổ nhiệm các nữ bộ trưởng là hết sức giới hạn: chỉ 13% nghị sĩ Đảng Dân chủ tự do (LDP) cầm quyền là phụ nữ, và mục tiêu tới tận năm 2033 cũng chỉ là 30%. 

Ngay cả nếu LDP đạt được mục tiêu đó sau 8 năm nữa, xã hội Nhật Bản vẫn còn cách rất xa các xã hội Bắc Âu như lời hứa của bà Takaichi: số nghị sĩ ở các nước này hiện dao động từ 36% (Đan Mạch) đến 61% (Phần Lan). 

Nhật Bản, trong khi đó, xếp hạng 118/148 quốc gia trong báo cáo Khoảng cách giới toàn cầu của Diễn đàn Kinh tế thế giới - thấp nhất trong nhóm G7, và dưới cả Trung Quốc, Hàn Quốc và Philippines.

Ngoài những con số thống kê, nghị trình của bà Takaichi là một vấn đề khác với mục tiêu thúc đẩy nữ quyền. Reuters đã so sánh bà với nữ Thủ tướng Ý Giorgia Meloni, tức một chính trị gia chưa bao giờ tiên phong cho quyền phụ nữ. 

Thật vậy, nghị trình của bà Takaichi gắn bó chặt chẽ với đường lối bảo thủ của LDP. Thăm dò dư luận cũng cho thấy bà được ủng hộ nhiều hơn từ nam giới.

"Bà ấy cổ xúy cho mô hình gia trưởng của LDP, trong đó đàn ông phải làm việc đến kiệt sức còn phụ nữ hỗ trợ họ bằng lao động chăm sóc không lương", giáo sư Yayo Okano của Đại học Doshisha nói. 

Một ví dụ là việc bà bảo vệ quy định pháp lý buộc các cặp vợ chồng phải dùng chung họ - điều khiến hơn 90% phụ nữ Nhật phải đổi sang họ chồng. Các nhà phê bình, gồm giới doanh nghiệp và cả một số nghị sĩ LDP cấp tiến, cho rằng điều này gây bất lợi cho sự nghiệp của phụ nữ.

Nghị trình bảo thủ

Ngoài ra, để bảo đảm đa số ở Nghị viện, LDP đã thỏa hiệp với Đảng Đổi mới Nhật Bản (Ishin) - đảng cực hữu có chủ trương chính phủ nhỏ và thu hẹp chính sách an sinh xã hội, điều sẽ ảnh hưởng trước hết lên các nhóm dễ tổn thương, bao gồm phụ huynh đơn thân và người thu nhập thấp, mà ở Nhật đa số là phụ nữ. 

Liên minh cầm quyền cũng thống nhất chủ trương tiếp tục quyền kế vị chỉ cho nam giới trong hoàng gia Nhật.

Bà Takaichi, 64 tuổi, còn phản đối hôn nhân đồng giới, và có nghị trình trọng tâm vẫn là kinh tế và quốc phòng - giống như tất cả các thủ tướng nam giới tiền nhiệm. 

Là học trò chính trị của cố Thủ tướng Abe Shinzo, bà ủng hộ chính sách nhập cư cứng rắn, thúc đẩy tăng trưởng bằng nới lỏng tiền tệ, sửa đổi hiến pháp hòa bình và tăng chi tiêu quốc phòng. 

Dù vậy, liên minh cầm quyền vẫn thiếu đa số sau khi Đảng Komeito rút lui, khiến vị thế của bà trở nên bấp bênh và có thể ngắn ngủi không kém người tiền nhiệm Shigeru Ishiba.■