Tổng thống Mỹ Donald Trump đã làm đảo lộn nhiều tháng tiến triển trong các cuộc đàm phán thương mại bằng tối hậu thư tuần trước, đẩy châu Âu vào thế đối đầu trực diện với Mỹ vì vấn đề Greenland và mối quan hệ hai bờ Đại Tây Dương đang căng thẳng hơn bao giờ hết.

Vũ khí thương mại của châu Âu

Lời đe dọa của ông Trump - áp thuế 10% từ ngày 1-2 với 8 nước châu Âu và tăng lên 25% vào ngày 1-6 cho đến khi mua được Greenland - dường như không để lại nhiều không gian cho châu Âu xoay xở hay đàm phán.

Châu Âu bị đặt vào tình thế gần như không có lựa chọn nào để phản ứng với ông Trump mà không phải gánh chịu hậu quả.

Theo báo New York Times, ngày càng nhiều quan chức và chuyên gia bên ngoài cho rằng châu Âu sẽ buộc phải đáp trả ông Trump bằng sức mạnh, cụ thể là trả đũa về thương mại.

Nhưng làm như vậy có thể phải trả giá đắt, không chỉ đối với nền kinh tế của khối mà còn với an ninh của chính họ, bởi châu Âu vẫn phụ thuộc nặng nề vào Mỹ về sự hỗ trợ thông qua NATO cũng như trong cuộc chiến của Ukraine chống lại Nga.

Các nhà phân tích cho rằng sự ám ảnh của ông Trump về việc sở hữu Greenland cùng giọng điệu ngày càng cứng rắn đang dập tắt hy vọng của châu Âu về việc chính sách nhượng bộ và đối thoại có thể phát huy tác dụng. Các nước châu Âu đang gấp rút tìm cách ứng phó với chiến dịch gây sức ép của ông Trump.

Các nghị sĩ tại Nghị viện châu Âu tuyên bố sẽ "đóng băng" việc phê chuẩn thỏa thuận thương mại mà ông Trump và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã đạt được vào mùa hè năm ngoái. Nhiều nghị sĩ châu Âu công khai kêu gọi trả đũa thương mại.

Châu Âu đang có trong tay một công cụ thương mại được thiết kế riêng để chống lại sự cưỡng ép chính trị một cách nhanh chóng và mạnh mẽ. Và khi ông Trump tung ra tối hậu thư, nhiều nhà hoạch định chính sách cho rằng đây chính là thời điểm sử dụng nó.

Công cụ này có tên chính thức là "công cụ chống cưỡng ép" - hay còn được gọi là "khẩu bazooka thương mại" của châu Âu, có thể được dùng để áp đặt các hạn chế đối với những tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ hoặc các nhà cung cấp dịch vụ khác đang làm ăn quy mô lớn tại châu Âu.

"Câu hỏi là các ông muốn đi xa tới mức nào?" - bà Penny Naas, chuyên gia về chính sách công châu Âu tại tổ chức German Marshall Fund, đặt vấn đề.

Một quan chức cấp cao của Pháp cuối tuần qua cho biết Tổng thống Emmanuel Macron sẽ thay mặt nước Pháp yêu cầu kích hoạt công cụ thương mại chống cưỡng ép.

Tuy nhiên, nhà nghiên cứu Dan Hamilton tại Viện Brookings cũng lưu ý việc sử dụng "khẩu bazooka thương mại" (cho phép EU đình chỉ giấy phép của các doanh nghiệp Mỹ hoặc đánh thuế các dịch vụ của Mỹ) có thể mất nhiều tháng để triển khai.

Đẩy đồng minh ra xa

Trên Đài NBC News ngày 18-1, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent lập luận vì sao Mỹ nên sở hữu Greenland: châu Âu quá "yếu kém" để bảo đảm an ninh cho Greenland.

Tuy nhiên, hơn một năm qua, châu Âu liên tục khẳng định Greenland không phải để bán và luôn nhấn mạnh rằng số phận của hòn đảo rộng lớn này phải do người dân Greenland và Đan Mạch quyết định.

Tuần trước, một nhóm quốc gia châu Âu đã cử lực lượng tới Greenland tham gia tập trận quân sự. Động thái này thể hiện tinh thần đoàn kết, nhưng có thể đã khiến ông Trump nổi giận, bởi chính 8 quốc gia này nằm trong danh sách sẽ bị áp thuế.

Hiện tại các nhà lãnh đạo châu Âu vẫn hy vọng có thể giải quyết mọi việc thông qua đối thoại. Nhưng khi ông Trump ngày càng thể hiện lập trường cứng rắn, các nhà lãnh đạo châu Âu cũng trở nên thẳng thắn hơn.

Ngay cả Thủ tướng Anh Keir Starmer - lãnh đạo quốc gia không thuộc EU, giống như Na Uy - cũng gọi lời đe dọa thuế quan của ông Trump là "hoàn toàn sai lầm". Ông Starmer vốn đã rất thận trọng trong việc xây dựng mối quan hệ tích cực với Nhà Trắng.

Nếu ông Trump vẫn quyết tâm sở hữu cho bằng được Greenland bất chấp mọi giá, chính ông sẽ ngày càng đẩy các đồng minh ra xa Mỹ. Ngày 18-1, Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen thậm chí lo ngại tương lai của liên minh quân sự NATO đang bị đặt vào thế nguy hiểm.

Một điều đáng chú ý là các đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ đang tích cực tăng cường quan hệ thương mại với các quốc gia khác.

Tuần trước, Canada đã ca ngợi "quan hệ đối tác chiến lược" với Trung Quốc. Trong khi đó, EU vừa ký hiệp định thương mại tự do với khối Mercosur ở Nam Mỹ, khép lại 25 năm đàm phán.

"Về những hành động nhằm giành quyền kiểm soát Greenland, có một điều nghịch lý là Mỹ có thể đang đẩy các đồng minh quan trọng nhất của mình ra xa.

Cái giá của chính sách này là nó thực sự đang tiếp thêm sức mạnh cho chính những đối thủ mà chúng ta lo ngại" - Đài CNN dẫn lời giáo sư Joseph Foudy tại Trường Kinh doanh Stern thuộc Đại học New York nhận định.

Ông Bessent: Mỹ cần Greenland vì châu Âu quá yếu kém về an ninh

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tái khẳng định lập trường cứng rắn của Tổng thống Trump với Greenland, nhấn mạnh rằng Mỹ sẽ không lùi bước trước các đồng minh châu Âu trong nỗ lực giành quyền kiểm soát hòn đảo chiến lược này.