Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump khởi xướng Hội đồng Hòa bình - một cơ chế mới nhằm giải quyết các xung đột quốc tế và giám sát tái thiết Gaza - đang mở ra một mặt trận ngoại giao đáng chú ý.

Nga và "cánh cửa trở lại" trường quốc tế

Theo Điện Kremlin, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã nhận được lời mời tham gia Hội đồng Hòa bình từ ông Trump. Hiện Matxcơva đang xem xét, đồng thời chờ thêm thông tin chi tiết từ phía Mỹ.

Nếu chấp nhận, đây sẽ là một bước ngoặt lớn đối với Nga, quốc gia phần lớn bị gạt ra ngoài các cơ chế hợp tác quốc tế kể từ khi phát động chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine vào năm 2022.

Việc có mặt trong một cấu trúc quốc tế mới do Mỹ dẫn dắt - và được mô tả là có vai trò trong duy trì hòa bình toàn cầu - có thể giúp Nga phá thế cô lập, tái khẳng định vị thế cường quốc trên bàn cờ ngoại giao, Đài CNN nhận định.

Không chỉ Nga, Belarus - đồng minh thân cận nhất của Matxcơva - cũng xác nhận Tổng thống Alexander Lukashenko đã nhận được lời mời.

Minsk bày tỏ đánh giá cao việc Mỹ coi Belarus là một quốc gia "sẵn sàng đảm nhận trách nhiệm xây dựng hòa bình bền vững".

Về mặt cấu trúc, điều lệ hội đồng mà Hãng tin AFP tiếp cận được quy định các quốc gia thành viên chỉ có nhiệm kỳ tối đa ba năm, trừ khi đóng góp hơn 1 tỉ USD ngay trong năm đầu tiên để có ghế "thường trực".

Cơ chế này khiến nhiều nhà phân tích cho rằng Hội đồng Hòa bình mang dáng dấp của một "Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc kiểu trả tiền", nơi quyền lực tập trung vào cá nhân ông Trump.

Đồng minh phương Tây dè dặt, Liên hợp quốc phản ứng

Phản ứng từ các đồng minh truyền thống của Mỹ lại tỏ ra dè dặt trước lời mời gọi. Pháp là một trong những nước đầu tiên lên tiếng từ chối.

Ngoại trưởng Jean-Noel Barrot tuyên bố Paris "không thể chấp nhận" tham gia ở thời điểm hiện tại, cho rằng điều lệ của hội đồng vượt xa khuôn khổ tái thiết Gaza đã được Liên hợp quốc phê chuẩn và không phù hợp với các cam kết quốc tế của Pháp.

Lập trường này đặc biệt đáng chú ý bởi Pháp là một trong năm ủy viên thường trực có quyền phủ quyết tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

Chính phủ Canada cũng phát đi tín hiệu dè dặt. Dù Thủ tướng Mark Carney cho biết sẵn sàng xem xét lời mời, một nguồn tin chính phủ khẳng định Ottawa sẽ không chi trả 1 tỉ USD để đổi lấy vị trí thường trực.

Liên hợp quốc cũng nhanh chóng phản ứng. Người phát ngôn Chủ tịch Đại hội đồng La Neice Collins nhấn mạnh rằng chỉ có Liên hợp quốc mới là tổ chức đa phương phổ quát đủ thẩm quyền và tính chính danh để xử lý các vấn đề hòa bình và an ninh quốc tế.

Theo ông Daniel Forti thuộc Tổ chức Khủng hoảng quốc tế, ít nhất 60 quốc gia được cho là đã nhận lời mời tham gia Hội đồng Hòa bình.

Theo ông, một số nước có thể coi đây là cơ hội "lấy lòng" ông Trump, nhưng nhiều quốc gia khác lại xem sáng kiến này là một sự thâu tóm quyền lực.

"Việc công khai 'mua' ghế thường trực trong một câu lạc bộ khép kín gửi đi tín hiệu cực kỳ đáng lo ngại về tương lai của nền ngoại giao mang tính giao dịch và thỏa thuận", ông nhận định.

Theo điều lệ, ông Trump có quyền loại bỏ các quốc gia thành viên (trừ khi bị 2/3 thành viên phủ quyết), đồng thời tự chọn người kế nhiệm nếu rời vị trí chủ tịch.

Trong khi đó, danh sách các nước được mời tham gia hội đồng tiếp tục mở rộng, với các nước Thổ Nhĩ Kỳ, Argentina, Ai Cập, Hungary, Ấn Độ và Việt Nam đã lên tiếng xác nhận nhận được lời mời.

Chi tiết cấu trúc và nhân sự của Hội đồng Hòa bình Dải Gaza, Việt Nam được mời tham gia

Được tổ chức theo mô hình ba tầng quyền lực với vai trò chi phối thuộc về Mỹ, cơ chế mới quy tụ nhiều nhân vật chính trị quốc tế, đồng thời mở rộng lời mời tới hàng loạt quốc gia, trong đó có Việt Nam.