Xếp hàng thuê không phải tàn dư của thời bao cấp khốn khó. Thời nào cũng có người kiếm sống bằng câu "thời gian là tiền bạc" theo nghĩa đen.

Khác nhau có lẽ là độ chịu chi của người thuê mà thôi.

Dịch vụ xếp hàng thuê cho phép người có giá trị thời gian cao trả tiền cho người khác có giá trị thời gian thấp hơn để chờ đợi thay.

Nói đơn giản, chi phí chờ đợi được quy đổi thành chi phí tiền tệ. Trên lý thuyết, hàng đợi vẫn tuân thủ quy luật "vào trước - ra trước (FIFO)", nhưng trên thực tế, người giàu có thể mua thời gian chờ ngắn hơn mà không phá vỡ trật tự hàng đợi.

Nếu chỗ xếp hàng đủ thoải mái, "người hành nghề" có thể mang theo bạt, lều, máy chơi game, tivi di động và nhiều thứ khác để giữ ấm và giết thời gian.

Sau khi nhận được yêu cầu thuê qua ứng dụng hay công ty, nếu thấy có thể đáp ứng được thì sẽ liên hệ trực tiếp với khách hàng để hỏi thêm chi tiết (chẳng hạn như họ có mấy người, cần đến nơi lúc mấy giờ), sau đó báo với khách (thường qua tin nhắn) biết khi nào thì sắp tới lượt của họ ở nơi xếp hàng.

Ở mỗi nơi xếp hàng thường có quy trình khác nhau, mua vé xem biểu diễn nghệ thuật khác đặt chỗ nhà hàng hay sự kiện giảm giá, người xếp hàng phải biết quan sát rồi rút kinh nghiệm để biết đặc thù chỗ nào cần nhiều thời gian hơn dự tính, hoặc khả năng có chỗ như mong đợi cao hay thấp để lưu ý với khách hàng.

Robert Samuel, nhà sáng lập Same Ole Line Dudes.

Cuối năm là dịp thương hiệu thời trang "xa xỉ thầm lặng" (quiet luxury) The Row tổ chức xả hàng mẫu (sample sale), và cũng là mùa bội thu của giới xếp hàng thuê chuyên nghiệp. Chuyên nghiệp vì có hẳn công ty đứng ra thầu, như Same Ole Line Dudes (New York).

Nói với The Wall Street Journal, nhà sáng lập Robert Samuel cho biết các đợt bán hàng mẫu cho các thương hiệu thời trang cao cấp với công ty ông "chẳng khác nào trận Siêu cúp bóng bầu dục Mỹ".

Việc nhiều buộc Samuel phải thuê gấp đôi nhân viên so với bình thường. Riêng tại sự kiện của The Row hồi cuối tháng 10, 61 nhân viên của Samuel đã chiếm 80 vị trí đầu tiên trong hàng đợi, nhờ bắt đầu từ nửa đêm.

Jennifer Goff, 38 tuổi, sáng lập dịch vụ xếp hàng thuê Skip The Line, với năm nhân viên bán thời gian và mức phí 30 - 40 USD/giờ.

Cô từng xếp hàng thay người khác để dự hòa nhạc, ký sách, mua iPhone hay rượu phiên bản giới hạn, nhưng "đắt" nhất là các phiên điều trần ở Tòa án tối cao, nơi "chỉ có khoảng 50 người đầu tiên được vào nghe, nên phải xếp hàng, có khi nhiều ngày liền".

Tháng 11-2024, Goff được thuê đứng chờ 24 giờ trước phiên tòa US v. Skrmetti, liên quan thanh thiếu niên chuyển giới; năm 2023, cô chờ 36 giờ để giữ chỗ cho phiên United States v. Donald J. Trump, liên quan đến vấn đề miễn trừ của tổng thống.

Với các ca dài, đội của cô thay nhau trực 4-8 giờ một lượt, hỗ trợ nhau khi cần ăn uống hay đi vệ sinh; trong cả hai vụ, cô đều giúp khách có chỗ ngồi trong phòng xử.

Tại Úc, theo trang việc làm Airtasker, Taylor Swift được cho là đã "kích hoạt" xu hướng xếp hàng thuê khi mang chuyến lưu diễn Eras Tour tới đây năm 2024.

Đến tháng 2 năm nay, khi Billie Eilish tổ chức bốn buổi diễn ở Sydney, người hâm mộ đã đăng tuyển trên Airtasker, sẵn sàng trả 200 USD cho ai đó xếp hàng giùm từ sáng sớm đến 3-4h chiều.

Có người thậm chí thuê xếp hàng từ nửa đêm đến 12h trưa hôm sau, chỉ để giữ chỗ trong hàng dài người chờ mua vé.

Xếp hàng vào phiên điều trần liên quan đến luận tội ông Trump. Ảnh: AFP

Tanya, một phụ nữ 55 tuổi từng làm chuyên gia truyền thông, nhà hoạt động cộng đồng kiêm nhà văn ở New York, vô tình trở thành một người xếp hàng thuê sau khi bị cắt hợp đồng hồi đại dịch Covid-19.

Trên ứng dụng tìm việc vặt Taskrabbit, Tanya nhận chạy việc, phụ sự kiện, giữ thú cưng suốt mấy năm trời, đến đầu 2024 thì có khách hàng đề nghị xếp hàng giùm. Từ đó công việc này mang đến cho bà 60-200 USD mỗi tuần.

Tanya nói với Business Insider "đây chắc chắn là một trong những công việc ổn định nhất" bà từng kinh qua, nhưng lưu ý: nghề này nói dễ thì dễ nói khó thì khó, cần nhất là kiên nhẫn và có sự chuẩn bị trước. Và dù nghe hấp dẫn, không có đồng tiền nào là dễ kiếm.

Tanya kể bà từng tính phí 20 USD/giờ để lấy vé xem một vở nhạc kịch Broadway giới hạn khán giả ở New York, để rồi phải xếp hàng lúc 6h sáng trong cái lạnh thấu xương, mất cảm giác mặt và tay dù đã mặc hai cái áo khoác, đội hai cái nón và đeo hai đôi găng tay.

Không phải ai cũng thích sự xuất hiện của những "người chờ thuê". Khi lều trại mọc kín vỉa hè, công ty tổ chức sự kiện và cộng đồng mạng thường có phản ứng tiêu cực.

Họ cho rằng dịch vụ này phản ánh bất bình đẳng kinh tế, tước đi cơ hội của người thật sự chịu chờ, và biến hành động kiên nhẫn thành đặc quyền có thể mua được. Các chuyên gia cảnh báo nếu dịch vụ lan rộng, hàng đợi có thể kéo dài hơn, khiến người bình thường phải trả thêm tiền hoặc chờ lâu hơn.

Ảnh: Skip the Line

Tuy vậy, cả Tanya và Goff đều phản bác rằng dịch vụ này không chỉ dành cho người giàu mà cho cả những ai coi trọng thời gian của mình hơn, từ luật sư, nhóm hoạt động xã hội đến người sức khỏe yếu.

"Nếu bạn có thể tìm ra một cách trên đời này để cuộc sống của mình dễ dàng hơn một chút, tại sao bạn lại không chọn nó?" - Tanya nói với Business Insider.

Chưa kể không phải "phi vụ" xếp hàng giùm nào cũng suôn sẻ, như cặp vợ chồng muốn có bữa tối cuối tuần lãng mạn tại nhà hàng Ý Emilios Ballato nổi tiếng ở Manhattan, đã thuê một người xếp hàng giúp mình sau khi ngó thấy hàng đợi lê thê mà vỉa hè thì lạnh cóng.

Họ kể với The Wall Street Journal rằng sau 2 tiếng thì người xếp hàng vẫn còn đang đợi sau hai nhóm khách, nên thôi đành tiền mất bụng đói mà bỏ qua món ăn Ý yêu thích.

Các công ty khởi nghiệp như LineLeap cho phép mọi người trả tiền để không phải xếp hàng tại các quán bar, câu lạc bộ và buổi hòa nhạc mà họ hợp tác, trong khi các công ty thẻ tín dụng như American Express đã nắm bắt các ứng dụng đặt chỗ nhà hàng để mang đến cho chủ thẻ nhiều cơ hội độc quyền hơn.

Sàn giao dịch trực tuyến Appointment Trader cho phép mọi người mua bán suất đặt chỗ, và các ứng dụng đăng ký như Access tính phí lên đến 300 USD/tháng để đặt bàn tại các nhà hàng hàng đầu.

Phát triển từ một dịch vụ vặt thành ngành công nghiệp vi mô hợp pháp, vận hành dựa trên một nguyên lý kinh tế đơn giản nhưng sâu sắc về chênh lệch giá trị của thời gian.

Nghề "xếp hàng thuê" chưa biết sẽ ra sao khi AI và robot ngày càng phát triển, nhưng ít ra nó cho người ta thấy rõ giá trị của thời gian và kiên nhẫn trong một xã hội luôn bị thúc đẩy bởi tốc độ.

Ảnh: Reuters