Làng bơi cắp sách theo người Mỹ

TTCT - Michael Phelps và Ryan Lochte - 2 huyền thoại Mỹ - đăng tải hình ảnh tấm bia mộ để chế giễu chính thế hệ đàn em của mình, với đà sa sút ngày một rõ ở Giải vô địch thể thao dưới nước thế giới 2025.

Sau một tuần tranh tài quyết liệt, người Mỹ sau cùng cũng đòi lại được vị thế số 1 từ tay đội bơi Úc, với 9 HCV, nhiều hơn đối thủ chỉ 1 HCV.

Lá thư của Marchand

Kể từ Olympic Tokyo 2020 (diễn ra vào mùa hè 2021), đội bơi Mỹ bắt đầu cảm nhận rõ áp lực từ người Úc. Trên đất Nhật mùa hè năm đó, Mỹ chỉ giành được 11 HCV, hơn sát nút Úc (9 HCV), và thua hoàn toàn ở phía nữ. Ở các giải đấu lớn của bơi lội tiếp theo (gồm Olympic và giải thế giới), Mỹ cạnh tranh quyết liệt với Úc. Tại giải thế giới năm 2023, Mỹ thậm chí thua thảm khi chỉ giành 7 HCV, kém xa Úc (13 HCV).

Đến giải năm nay, Mỹ thành công đòi lại ngôi vị số 1 thế giới môn bơi lội. Nhưng chiến thắng sát nút là chưa đủ để làm thỏa mãn những huyền thoại như Phelps hay Loche - đều là những kình ngư giành hàng chục HCV thế giới thời còn thi đấu.

Tất nhiên, Phelps và Lochte không thể quen thuộc với chuyện đội bơi Mỹ hùng mạnh ngày nào giờ phải vất vả đối chọi với Úc, Canada, Pháp, hay thậm chí Trung Quốc. Nhưng nếu nhìn nhận rộng hơn, người Mỹ thật ra không hề đánh mất vị trí số 1 làng bơi.

Vì sao? Vì đông đảo những kình ngư xuất sắc nhất thế giới lúc này, dù ở Canada, Pháp hay Đức - vẫn là sản phẩm đào tạo từ nền bơi lội Mỹ.

Một năm trước, khi Leon Marchand oanh tạc đường đua xanh ở Olympic Paris, người hâm mộ bắt gặp một hình bóng quen thuộc đi cùng kình ngư người Pháp. Đó là Bob Bowman, vị HLV huyền thoại từng dẫn dắt Michael Phelps.

Năm nay tròn 60 tuổi, ông Bowman dành hơn nửa đời người dẫn dắt các đội bơi lừng danh của những trường đại học tên tuổi ở Mỹ. Từ Đại học Bang Florida đến Michigan, Arizona rồi Texas, gần phân nửa các ngôi sao trong đội tuyển Mỹ từng là học trò của ông Bowman.

Nổi bật nhất hiển nhiên là Phelps - người gắn bó trọn vẹn sự nghiệp với ông thầy quen dạy đại học này. Xen kẽ những lần làm việc cho các trường đại học là không ít phen đảm nhiệm vai trò HLV đội bơi Mỹ (3 giai đoạn), thế rồi khi tưởng chừng đã giã từ việc huấn luyện đỉnh cao, cơ hội một lần nữa lại đến với Bowman.

Đó là vào năm 2018, khi Marchand, kình ngư trẻ đầy tiềm năng người Toulouse (Pháp), chính thức gửi một bức thư cho ông. Nội dung email như sau:

"Kính gửi ông. Tôi là một VĐV bơi lội người Pháp, tên tôi là Leon Marchand (18 tuổi). Tôi muốn tham gia Trường đại học Bang Arizona [ASU] vào mùa hè năm 2021 để có thể tập luyện và thi đấu tại NCAA [hệ thống giải thể thao sinh viên Mỹ], cùng với đội bơi tuyệt vời do ông dẫn dắt".

"Theo ông, liệu tôi có thể nhận được học bổng hay không? Yêu cầu trình độ học vấn là gì? (TOEFL, SAT…). Dưới đây tôi có đính kèm các giấy tờ của mình. Cảm ơn ông đã dành thời gian cho yêu cầu của tôi".

Bowman, lúc ấy mới đảm nhiệm vai trò HLV trưởng đội bơi ASU, dù không quen biết Marchand, nhưng nhìn thấy tên bố anh - Xavier Marchand, VĐV hai lần dự Olympic trong màu áo tuyển Pháp.

Tuy không quá kỳ vọng vào yếu tố di truyền, ông Bowman và nhiều HLV khác, có một sự nể nang nhất định với những người cùng thời, và quyết định gặp Marchand qua Skype.

Sau cuộc trao đổi gây ấn tượng, Bowman chấp thuận cấp học bổng cho Marchand và mời anh sang Mỹ tập luyện. Đây là khởi đầu cho sự nghiệp bứt phá không tưởng của Marchand.

Ngay sau đó, Marchand trở thành ngôi sao ở ASU, giành 10 danh hiệu NCAA cá nhân trong ba mùa và mang về chức vô địch NCAA đầu tiên cho trường. Nhưng đỉnh cao là tại Olympic Paris 2024, anh chinh phục 4 tấm HCV ở các nội dung hỗn hợp và bướm, đồng thời phá hai kỷ lục Olympic trong chưa đầy 2 giờ, một thành tích vô tiền khoáng hậu.

Bob Bowman sau đó thổ lộ: "Tôi rất tự hào về cậu ấy. Đây là phần kết của lời hứa mà tôi đã làm nhiều năm trước. Thú thật, khi nhận lời Marchand, tôi chưa nghĩ rằng cậu ấy có thể kế tục con đường huyền thoại".

Vì sao làng bơi đi theo người Mỹ?

Không lâu sau khi bắt đầu huấn luyện Marchand, ông Bowman được mời trở lại làm việc cho tuyển bơi Mỹ. Ông nhận vai trò HLV trưởng ở Giải vô địch thế giới 2023 tại Nhật. Nhưng thành tích bùng nổ Marchand đã khiến ông đổi ý. Ngay sau giải ở Nhật, ông từ chức HLV tuyển Mỹ để gia nhập đội bơi Pháp với tư cách trợ lý.

Quyết định này của Bowman từng khiến ông vấp phải không ít chỉ trích. Nhưng mặt khác, sự nghiệp của ông rộng mở hơn. Đầu năm 2024, ông chuyển sang dẫn dắt đội bơi Đại học Texas, rồi nhận huấn luyện thêm cho nhiều học trò riêng.

Ở Paris 2024, ngoài Marchand, ông Bowman còn là người kèm cặp Regan Smith - nữ kình ngư đoạt 2 HCV tiếp sức và 3 HCB cá nhân, và Hubert Kos - nhà vô địch nội dung 200m ngửa. Kos là người Hungary và anh đã tiếp tục giành thêm HCV 200m ngửa ở giải thế giới năm nay.

So với Marchand hay Kos, Summer McIntosh, nữ hoàng bơi lội thế hệ mới, sang Mỹ còn sớm hơn. Từ năm 2021, khi mới 14 tuổi, thần đồng bơi của Canada đã được cha mẹ đưa sang Florida và gắn bó với câu lạc bộ Sarasota Sharks, dưới sự dẫn dắt của HLV Brent Arckey.

Arckey tự hào nói: "Cô ấy giữ tôi ở tiêu chuẩn cao nhất… nếu tôi mong đợi điều đó ở học trò thì học trò cũng mong đợi từ tôi".

McIntosh giành 3 HCV Olympic Paris 2024, rồi tiếp đà bùng nổ với 4 HCV ở giải thế giới 2025. Mùa hè năm nay, cô quyết định nhận học bổng của Đại học Texas, lý do chính là vì Bowman đang phụ trách đội bơi ở đây.

Một trường hợp nổi bật khác là Anna Elendt, vận động viên Đức chuyên nội dung bơi ếch. Từ 2020, Elendt gia nhập Đại học Texas tại Austin, nơi cô được huấn luyện bởi Carol Capitani, HLV người Mỹ nằm trong ban huấn luyện tuyển bơi quốc gia này.

Dù không quá nổi bật như Marchand hay McIntosh, Elendt cũng gia nhập CLB những người vô địch thế giới (nội dung 100m ngửa) từ năm nay.

Vì sao làng bơi đổ dồn theo người Mỹ? Đầu tiên vẫn là vấn đề công nghệ. Phần lớn làng bơi đỉnh cao của Mỹ được xây dựng trên nền tảng đại học, ở đó họ hội tụ phương pháp khoa học, cơ sở vật chất hiện đại, cơ sở phân tích dữ liệu và không ngừng đào sâu nghiên cứu.

Những HLV người Mỹ dùng công nghệ hiện đại, phân tích video, theo dõi nhịp đập tim, kết cấu cơ bắp… giúp tối ưu từng chi tiết nhỏ trong quá trình luyện tập và thi đấu.

Cũng với hệ thống NCAA, nước Mỹ đặc biệt là nơi lý tưởng để các kình ngư phát triển mạnh trong giai đoạn trên dưới 18 tuổi. Cuối cùng, môi trường đại học đảm bảo cho họ tương lai. Ở tuổi 14, không ai dám đoan chắc McIntosh rồi sẽ trở thành một kình ngư nổi tiếng, hay Marchand sẽ vươn tầm thế giới. Nhưng ở Mỹ, ít ra họ sẽ có một tấm bằng đại học.■