Thế giới ngầm chiêu mộ ngoài ánh sáng

Khác với hình dung trước đây về thế giới tội phạm hoạt động chủ yếu trong bóng tối, xã hội đen ngày nay đang gia tăng sự hiện diện trên những nền tảng được nhiều người trẻ sử dụng nhằm cải thiện năng lực tuyển quân, theo các bài điều tra được thực hiện ở những nước có hoạt động tội phạm cao như Ý, Mexico và Colombia. 

Những bài đăng tuyển dụng của các băng đảng thường vẽ nên bức tranh phù phiếm và khoáng đạt về cuộc sống tội phạm để che đậy thực tế đầy bạo lực, hoặc đánh lừa người cả tin bằng mức lương hậu hĩnh cho những công việc không có thật.

Mafia thời TikTok

Giới mafia nước Ý đang lợi dụng mạng xã hội TikTok để tẩy trắng hình ảnh của mình, sau khi nhận ra gieo rắc sợ hãi không còn là thứ vũ khí hiệu quả cho bằng gửi đi thông điệp mang hơi thở của chủ nghĩa tiêu dùng, tạp chí The Economist dẫn báo cáo của tổ chức phi chính phủ Fondazione Magna Grecia dựa trên phân tích 6.200 bài đăng trên TikTok.

Trước đó, một cuộc điều tra hình sự của giới chức địa phương cho thấy băng đảng Amato-Pagano gần thành phố Naples nước Ý đã đăng tải nội dung về xe hơi tốc độ cao, tiệc tùng xa hoa và phô trương sự giàu có để chiêu mộ thành viên mới, sau đó tiến hành đào tạo họ về thủ thuật tống tiền. Công tố viên trưởng Naples cảnh báo các băng đảng mafia đang tuyển dụng người trẻ tuổi "bằng cách cho họ thấy sự giàu có và đồng tiền kiếm được một cách dễ dàng", theo The Economist.

Marcello Ravveduto, người biên tập báo cáo của Fondazione Magna Grecia, cho rằng bức tranh xa hoa đó không chỉ giúp thể hiện quyền lực mà còn đóng vai trò như một tấm bình phong che đậy bạo lực, khiến đối tượng được chiêu mộ quên đi khía cạnh đạo đức của việc gia nhập hàng ngũ tội phạm. 

"Các băng đảng thậm chí không cần phải đe dọa người ta (để tuyển dụng) nữa, mà chỉ cần nói 'hãy xem kênh TikTok của tôi'" - Ravveduto nói. Báo cáo còn cho thấy một số ông trùm mafia thậm chí sử dụng TikTok để điều hành hoạt động tội phạm từ sau song sắt, bằng cách sử dụng các biểu tượng cảm xúc để "phản ứng" trong những bài đăng trên mạng xã hội của đàn em.

Tháng 7-2025, TikTok ký kết thỏa thuận với một ủy ban quốc hội về chống mafia của Ý và từ đó đến nay đã xóa hàng ngàn video bị người dùng báo cáo vì cổ xúy bạo lực hoặc cuộc sống xã hội đen. Nền tảng này cũng cho biết hiện đang sử dụng cả thuật toán lẫn nhân sự để xóa 99% nội dung vi phạm trước cả khi nhận được khiếu nại. 

Tuy nhiên, tốc độ và sự sáng tạo trong việc tạo ra nội dung mới của giới mafia - được mệnh danh là "nghề lâu đời nhất nước Ý" - khiến việc bắt kịp chiêu trò mới nhất của chúng là một công việc không hề dễ dàng, The Economist nhận xét.

Tham gia hoặc là chết

Khác với chiến thuật của tội phạm Ý, các băng đảng ở Mexico dường như không cần đưa ra thông điệp dài dòng trong các bài đăng chiêu mộ trên mạng xã hội. Chỉ một vài dòng chữ ngắn gọn như "tuyển dụng số lượng lớn" hay "tập huấn có trả lương" là đủ để thu hút những người trẻ tuổi ứng tuyển, theo điều tra của báo El País. 

Một trong những băng đảng khét tiếng nhất Mexico, nhóm "bốn chữ cái" - tức Jalisco New Generation Cartel (CJNG) - nói thẳng trong một bài đăng tuyển thành viên công khai trên TikTok: "Bốn chữ cái đến từ Guadalajara (thành phố đầu não của băng này) mời gọi bạn đầu quân".

Đầu năm 2025, vụ việc một "trại thủ tiêu" của băng CJNG được phát hiện ở Teuchitlán - cách Guadalajara chỉ hơn một tiếng chạy xe - đã vén màn bí ẩn về cách băng đảng đứng sau số lượng lớn fentanyl và ma túy đá được tuồn vào Mỹ này chiêu binh. 

Cụ thể, thông qua các lời mời làm việc giả mạo, CJNG đã tuyển dụng "hàng trăm cá nhân" tại một trang trại ở Teuchitlán. Những người từ chối hoặc cố gắng trốn thoát đều bị giết, theo lời khai của người đứng đầu chiến dịch chiêu mộ đã bị nhà chức trách địa phương bắt giữ hồi tháng 3, El País đưa tin dựa trên báo cáo của Chính phủ Mexico.

Cũng theo báo cáo này, kẻ chỉ huy chiến dịch - được biết đến với biệt danh "Tư lệnh Lastra" - chịu trách nhiệm quản lý một nhóm cộng tác viên chuyên tuyển dụng thông qua TikTok với cùng một chiêu thức là đưa ra các cơ hội việc làm giả mạo. Có ít nhất 49 "tuyển dụng viên" dưới sự chỉ đạo của Lastra đã bị bắt, theo giới chức Mexico.

Josué Gutiérrez Ríos là một nạn nhân bị lừa bởi chiêu trò tuyển dụng của CJNG. Tháng 8-2024, Ríos khi đó 25 tuổi được một đồng nghiệp giới thiệu về cơ hội việc làm mà anh ta bắt gặp trên mạng xã hội. Mức lương và mô tả công việc đều rất hấp dẫn đối với vị trí nhân viên bảo vệ cho một trang trại nào đó mà bản thân anh cũng không biết vị trí chính xác.

Người thân của Ríos cho biết ban đầu anh được nhà tuyển dụng thông báo địa điểm làm việc là ở thành phố Guadalajara, nhưng trong tin nhắn cuối cùng với gia đình anh lại cho biết mình đang ở bang Nayarit, nằm về phía tây bắc Guadalajara. 

Mọi nỗ lực liên lạc với Ríos sau đó đều không nhận được phản hồi. Khoảng tháng 10 cùng năm, người thân của Ríos nhận ra anh trong một bức ảnh chụp thi thể người do một người dùng Facebook đăng tải. Dù gương mặt nạn nhân trong ảnh đã được làm mờ, gia đình Ríos khẳng định đó chính là anh nhờ quần áo mặc trên người.

"Việc nhẹ lương cao"

Những câu chuyện như của Ríos đầy rẫy trên mạng xã hội hoặc các phương tiện truyền thông ở Mexico. Sau vụ việc trại thủ tiêu ở Teuchitlán được phát hiện, các công ty bị giới tội phạm mạo danh - chẳng hạn như một nhà máy Honda ở thành phố Celaya, bang Guanajuato - đã phải công khai phủ nhận việc họ là đơn vị đăng tin tuyển dụng. 

Trong các bài đăng giả mạo xuất hiện trên Facebook và TikTok, các băng đảng thường đưa ra mức lương cao hơn nhiều so với mặt bằng chung: từ 4.500 peso/tuần (khoảng 6,5 triệu đồng) trở lên so với mức lương tối thiểu ở Mexico là 1.672 peso/tuần.

Một cựu quan chức cảnh sát ở Mexico nói với El País đã có trường hợp tội phạm tuyển dụng những sinh viên tốt nghiệp hoặc sắp tốt nghiệp ngành kỹ thuật máy tính để làm việc cho một "công ty quốc tế" sắp mở chi nhánh tại Nuevo León và Guadalajara. 

Mức lương hậu hĩnh bất thường khiến cảnh sát nghi ngờ rồi vào cuộc điều tra, sau đó phát hiện công ty không có chi nhánh ở hai địa điểm trên, cũng như không hề đăng tin tuyển dụng. Những công việc khác được dùng để lừa đảo nhiều nhất có thể kể đến như làm công nhật, bảo vệ, tài xế, thợ sơn, phiên dịch hay người trông chó.

Cũng có những tài khoản không giấu giếm việc họ đang trực tiếp tuyển dụng cho các nhóm buôn bán ma túy, chẳng hạn như 39 tài khoản TikTok mà giới chức Mexico đã phát hiện và tiến hành chặn vào hồi tháng 3 sau khi xác minh rằng chúng đang tuyển dụng người tham gia băng đảng CJNG.

Thống kê do Bộ Nội vụ Mexico thực hiện năm 2021 về tình trạng chiêu mộ trẻ em và người vị thành niên bởi các băng nhóm tội phạm có tổ chức cho thấy cứ 10 nạn nhân thì có đến 7 em lớn lên trong môi trường tỉ lệ tội phạm cao. 

Báo cáo cũng giải thích cách mà các băng đảng sử dụng trẻ vị thành niên: đầu tiên là sử dụng chúng làm người đưa tin, sau đó mới dần dần huấn luyện vào các vị trí có mức độ bạo lực ngày càng tăng, chẳng hạn như sát thủ.

Tại Colombia, mạng xã hội đã cung cấp cho các nhóm vũ trang một con đường mới để tự củng cố quyền lực, đặc biệt là ở khu vực phía bắc Antioquia, nơi các video lan truyền trên TikTok mô tả cuộc sống tội phạm là thú vị, đáng tôn trọng và đầy cơ hội, theo trang Colombia One. Cảnh sát Antioquia cho biết những video này "chinh phục trái tim người trẻ bằng những lời mời gọi làm việc".

"Khi những người trẻ tuổi đến nơi và trải nghiệm, họ nhận ra cái gọi là công việc thực chất chỉ là sự ép buộc" - Colombia One dẫn lời đại tá cảnh sát Oscar Mauricio Rico. Bất chấp nỗ lực ngăn chặn xu hướng này, chính quyền địa phương đã xác định được khoảng 16 trẻ vị thành niên bị lôi kéo vào các nhóm tội phạm thông qua mạng xã hội. 

Bốn trẻ khác đã được Cảnh sát quốc gia Colombia giải cứu tại các thị trấn như San Jose de la Montaña, Campamento và Segovia, sau khi các em đã bị lừa gia nhập các tổ chức tội phạm.

Tuyển dụng xuyên biên giới

Một cuộc điều tra kéo dài 6 tháng của đài CNN mới đây còn cho thấy việc tuyển dụng của các băng đảng Mexico đã vươn đến bên trong lãnh thổ nước Mỹ, khi các công dân Mỹ được đề nghị số tiền lớn để sắm vai "người vận chuyển" với món hàng là dân nhập cư trái phép hoặc chất cấm.

Một phụ nữ đề nghị giấu tên nói với CNN cô từng bị cám dỗ bởi lời mời gọi hấp dẫn trong lúc đang vật lộn với chi phí vừa nuôi con sơ sinh vừa đóng tiền học ở tuổi 20. Lời quảng cáo "từ 5 đến 10 nghìn USD/ngày" trong một bài đăng trên mạng xã hội Snapchat ngắn gọn nhưng đủ khiến cô chú ý. 

Công việc nghe có vẻ đơn giản: chỉ cần đón và trả người ở đúng địa điểm chỉ định là nhận tiền tươi. Không có xe riêng, cô kết nối bên tuyển dụng với một người bạn: người này vận chuyển, cô nhận tiền, thù lao thì chia nhau. 

"Là một người Mỹ hoạt động hoàn toàn bên trong nước Mỹ, cô ta vẫn giúp mở rộng phạm vi hoạt động của các băng đảng xuyên biên giới kiếm tiền từ việc buôn người và ma túy" - CNN nhận xét.

Theo tài liệu của tòa án, người phụ nữ này đã đóng vai trò trung gian chiêu mộ hàng chục lái xe khác nhau để vận chuyển gần 100 người từ biên giới với Mexico vào sâu bên trong nước Mỹ trước khi bị bắt. Ngay cả sau khi đã mãn hạn tù, cô cho biết mình chưa bao giờ biết danh tính của người đứng ra thuê và trả tiền cho mình. 

"Có thể phía bên kia có nhiều người khác nhau sử dụng cùng một tài khoản để nói chuyện với tôi… Tôi thật sự không biết chút gì về chuyện mình đã làm việc cho ai" - cô nói. Các chuyên gia cho rằng khả năng cao người thuê cô thuộc băng đảng Sinaloa vốn thống trị các tuyến đường buôn người và ma túy từ Mexico vào Mỹ thông qua biên giới ở tiểu bang Arizona.

Điều tra của CNN cũng tổng hợp được hàng trăm bài đăng tuyển dụng liên quan đến tội phạm trên các nền tảng Facebook, TikTok và Snapchat. Đối tượng được chiêu mộ thường là những người trưởng thành ở độ tuổi từ 18 đến 25, theo các luật sư đại diện cho họ. 

Những người này không có hoàn cảnh giống nhau: có người là con nghiện, có người thật sự muốn gia nhập băng đảng, nhưng cũng có người là sinh viên nghiêm túc, theo lời các luật sư. Có trường hợp còn là con của một viên cảnh sát địa phương. 

"Bất cứ ai cũng có thể trở thành đối tượng tuyển dụng của tội phạm" - luật sư công Vicki Brambl nói.■

Mảnh đất mới của quân đội

Mạng xã hội không chỉ là cơ hội cho giới tội phạm tiếp cận người trẻ, mà còn cung cấp một kênh tuyển quân mới đầy hiệu quả cho lực lượng quân đội chính quy tại một số nước.

Chẳng hạn như ở Mỹ, lực lượng lục quân đã thử nghiệm chương trình quảng bá thông qua những quân nhân có sức ảnh hưởng trên TikTok, Instagram và YouTube, theo Business Insider.

Trong số các quân nhân được tuyển chọn mỗi người có một phong cách sáng tạo nội dung khác nhau: người là vận động viên thể hình, người truyền cảm hứng, người thì mang những trào lưu thịnh hành trên mạng vào môi trường quân đội, có người lại chỉ kể về cuộc sống cá nhân của một ông bố kiêm nông dân.

Lục quân Mỹ không trả tiền cho những người này đăng bài, nhưng đã chi khoảng 22.000 USD để tài trợ chi phí ăn ở cho họ tham gia một sự kiện lớn nhân dịp kỷ niệm ngày thành lập đơn vị vào tháng 6-2025.

Chiến lược này đã thành công khi các bài đăng liên quan đến sự kiện của họ đã tiếp cận được khoảng 40 triệu người trực tuyến trên các nền tảng khác nhau, theo tài liệu nội bộ do Business Insider tiếp cận.

Trong bối cảnh Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth thành lập lực lượng đặc nhiệm chuyên trách việc tuyển quân với mục tiêu tìm ra "những chiến lược sáng tạo" để thúc đẩy sự quan tâm của công chúng với việc phục vụ trong quân ngũ, càng có lý do để tin rằng thông điệp trên mạng xã hội có thể kết nối với những người trẻ theo cách mà các chiến dịch truyền thống không thể làm được.

"Họ dễ đồng cảm và họ là người thật việc thật. Họ không phải là những diễn viên được trả tiền để nói những gì chúng tôi muốn nhưng có khi chưa đi lính ngày nào" - Business Insider dẫn lời đại tá Kris Saling, người phụ trách chiến dịch thử nghiệm lần này.

Một trong những quân nhân có sức ảnh hưởng nhất tham gia vào chiến dịch phải kể đến Austin von Letkemann với tài khoản "mandatoryfunday" hơn 3,5 triệu người theo dõi trên nhiều nền tảng. Các bài đăng của anh xoay quanh suy ngẫm về những sự vô lý hài hước trong môi trường quân đội, hoặc phản ứng trước video của người khác.

"Tôi muốn cho mọi người thấy rằng họ không cần phải như nhân vật siêu anh hùng Captain America mới có thể gia nhập quân đội Mỹ" - von Letkemann nói trong một cuộc phỏng vấn. Theo anh, khả năng giao tiếp của quân đội với hai nhóm đối tượng quan trọng nhất - những công dân trẻ tuổi có triển vọng trở thành tân binh và những binh lính trẻ mà quân đội đang nỗ lực giữ chân - là khoảng trống mà những người có ảnh hưởng như anh có thể giúp lấp đầy.

Trong khí đó, Úc đang ghi nhận số lượng quân nhân tuyển mới cao kỷ lục trong vòng một thập kỷ trở lại nhờ vào các chiến dịch quảng cáo trên những nền tảng như TikTok và trò chơi trực tuyến, theo số liệu thống kê của chính phủ nước này.

Theo đó, số quân nhân thường trực toàn thời gian của Lực lượng quốc phòng Úc (ADF) đã vượt 61.000 người trong năm 2025, tương ứng với mức tăng trưởng 17% so với năm trước và cao nhất trong vòng 15 năm, đài ABC (Úc) đưa tin.

Theo trang The Defense Post, Bộ trưởng Bộ Nhân sự quốc phòng Matt Keogh giải thích rằng chiến lược tuyển quân hiện đại và tập trung này cho phép Canberra tiếp cận những người Úc trẻ tuổi ở nơi họ hoạt động sôi nổi nhất, đặc biệt là những người từ 18 đến 24 tuổi, đồng thời thu hút những người có ảnh hưởng quan trọng như phụ huynh và giáo viên.

"Chúng tôi đang sử dụng TikTok, điều mà chúng tôi chưa từng làm trước đây" - Keogh cho biết.