BBC và đòi hỏi với báo chí chủ lưu

Với người ngoài cuộc, tin Tổng giám đốc đài phát thanh công cộng Anh BBC Tim Davie và Giám đốc BBC News (mảng tin tức) Deborah Turness từ chức ngày 9-11 dường như chỉ là một chuỗi nhân quả dễ hiểu.

Tùy theo góc nhìn, đây đơn giản là phản ứng thích đáng trước những sai lầm nghiêm trọng về biên tập và tác nghiệp báo chí, hoặc phức tạp hơn, là biểu hiện của việc một đài phát thanh - truyền hình công cộng khuất phục trước áp lực chính trị trong và ngoài nước.

Nguồn cơn là khi BBC phát sóng một chương trình vào đầu năm 2025 về vụ bạo động tại Mỹ ngày 6-1-2021, trong đó có phần biên tập cắt ghép bài phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Nhà Trắng phản đối gay gắt, hai lãnh đạo cao cấp BBC từ chức. Trump đang đe dọa kiện BBC đòi bồi thường 1 tỉ USD với lý do, theo luật sư của ông, là chương trình khiến Trump "thiệt hại nghiêm trọng về tài chính và danh tiếng".

Nhưng rắc rối của BBC không chỉ có mình Trump. Tổng thống Mỹ thậm chí không phải là mối đe dọa chính trị lớn nhất với đài phát thanh - truyền hình lâu đời và uy tín này. Điều có lẽ tồi tệ nhất với BBC trong tuần qua là việc tờ Telegraph ở London công bố bức thư khiếu nại dài 8.000 từ gửi hội đồng quản trị đài, do cựu cố vấn đặc biệt về tiêu chuẩn biên tập của BBC viết.

Người khiếu nại, nhà báo kỳ cựu Michael Prescott, nêu ra hàng loạt vấn đề trong cách BBC đưa tin các chủ đề từ Trump, xung đột ở Gaza, biến đổi khí hậu đến LGBTQ. Đáng nói nhất, Prescott ghi lại bằng chứng cho thấy BBC đã không hề xử lý hoặc sửa sai. 

Trong thư, Prescott nói ông đã từ chức sau ba năm đóng vai trò một trong hai cố vấn độc lập bên ngoài vì "những lo ngại sâu sắc và chưa được giải quyết về BBC".

"Kể từ khi rời đi, tôi đã suy nghĩ rất nhiều về việc có nên hành động hay không. Kết luận của tôi là những lo ngại này đủ nghiêm trọng để tôi phải trình bày với quý vị, trong vai trò giám sát BBC". 

"Theo quan điểm của tôi, ban điều hành đài đã nhiều lần không triển khai biện pháp giải quyết các vấn đề đã được nêu ra, và trong nhiều trường hợp, thậm chí từ chối thừa nhận rằng có vấn đề tồn tại - Prescott viết trong thư - Tôi cho rằng thái độ của ban điều hành khi đối mặt với bằng chứng về những vấn đề nghiêm trọng và mang tính hệ thống giờ đây chính là một vấn đề mang tính hệ thống - và do đó, biện pháp cuối cùng chỉ còn là sự can thiệp của hội đồng".

Tới đây, phải nói qua về cơ cấu tổ chức của BBC. Đài này được thiết kế để bảo đảm tính độc lập biên tập với chính quyền, dù là tổ chức công lập được tài trợ chủ yếu bằng phí truyền hình, mà mọi gia đình xem truyền hình ở Anh đều phải đóng. 

Thu nhập của BBC năm tài khóa 2023-2024, theo Quốc hội Anh, là khoảng 6,8 tỉ USD, và 68% là từ thu phí. Cơ quan quản trị cao nhất là hội đồng BBC, có nhiệm vụ "giám sát chiến lược", đảm bảo đài "thực hiện sứ mệnh phục vụ công chúng" và duy trì "tính độc lập chính trị". Chủ tịch hội đồng do chính phủ bổ nhiệm.

Tổng giám đốc Davie vừa từ chức đứng đầu bộ máy điều hành hoạt động hằng ngày, chiến lược nội dung và tài chính, báo cáo trực tiếp cho hội đồng. Ông cũng là tổng biên tập, có quyền quyết định cuối cùng về biên tập. 

BBC cũng chịu sự giám sát của Cơ quan Quản lý truyền thông Anh (Ofcom) về tiêu chuẩn phát sóng, tính công bằng, chính xác và không thiên vị; cũng như Văn phòng Kiểm toán quốc gia (NAO) về các hoạt động tài chính.

Prescott, từng là biên tập viên chính trị của Sunday Times trong 10 năm, rồi làm các vai trò cố vấn khác nhau cho cả chính phủ và doanh nghiệp, nói ông "chưa từng là thành viên của bất kỳ đảng phái nào, cũng không có quan điểm cố định về chính trị Mỹ hay các xung đột ở Trung Đông", và khẳng định các nhận xét của ông "không xuất phát từ bất kỳ động cơ chính trị nào". 

"Điều thúc đẩy tôi viết bản ghi nhớ này là nỗi tuyệt vọng trước sự thờ ơ của ban điều hành BBC khi các vấn đề bị phát hiện. Trong suốt sự nghiệp, tôi chưa từng chứng kiến điều gì giống như cách mà BBC đối phó (hay không đối phó) với các vấn đề nghiêm trọng, lặp đi lặp lại như vậy", ông viết.

Sai lầm của BBC càng nghiêm trọng khi báo chí chính thống và chủ lưu vốn đã lâm vào cảnh lép vế những năm qua vì các buồng vang âm thanh của mạng xã hội, AI và tin giả ngập tràn. Những cơ quan tin tức như BBC, trong hoàn cảnh đó, lại càng được đòi hỏi phải chịu trách nhiệm ở mức cao hơn, chứ không hề thấp đi.■