Đạo diễn 'Look Back' nói về tương lai ngành anime trong thời đại AI

Trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) đang phát triển chóng mặt, các nhà sáng tạo trong ngành công nghiệp anime đang phải đối mặt với thách thức lớn: nguy cơ mất việc làm vào tay các chương trình tạo nội dung tự động.

Kiyotaka Oshiyama, đạo diễn của Look Back (2024) - tác phẩm vừa được vinh danh Phim của năm tại Crunchyroll Anime Awards 2025 đã chia sẻ nỗi băn khoăn của mình về một tương lai mà các nhà điều hành studio có thể đặt niềm tin vào thuật toán nhiều hơn vào con người, qua đó làm phai nhạt vai trò sáng tạo cốt lõi của các họa sĩ trong ngành anime.

Đạo diễn 'Look Back' nói về tương lai ngành anime trong thời đại AI

Khi công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển với tốc độ chưa từng có, ngành công nghiệp anime cũng bước vào một giai đoạn đầy bất định. Đối với nhiều nhà sáng tạo, thách thức không còn là việc làm sao để theo kịp công nghệ, mà là nguy cơ bị thay thế bởi chính những hệ thống tạo nội dung tự động mà họ từng coi là công cụ hỗ trợ.

Những suy tư ấy được Oshiyama chia sẻ trong khuôn khổ triển lãm Theatrical Anime Look Back Exhibition - Kiyotaka Oshiyama: Emotions in Lines, diễn ra tại Azabudai Hills Gallery (Tokyo) từ ngày 16-1 đến 29-3-2026. Triển lãm giới thiệu storyboard, key animation, character sheets cùng nhiều tài liệu sản xuất, qua đó tái hiện quá trình hình thành Look Back và cách cảm xúc được chuyển hóa thành những đường nét.

Khi được hỏi về tác động của “kỷ nguyên AI” đối với sản xuất anime, Oshiyama đã hướng phân tích của mình vào những vấn đề cốt lõi nhất của ngành: chi phí lao động và sự tồn tại của những “problem creators” - hay komonatachi trong tiếng Nhật - những nghệ sĩ sở hữu tầm nhìn riêng biệt, nhưng cũng thường khiến việc quản lý tiến độ và ngân sách của studio trở nên phức tạp.

Anime Nhật Bản đương đại vốn gắn bó chặt chẽ với các loại hình truyền thông khác, khi phần lớn tác phẩm được chuyển thể từ manga, manhwa hoặc light novel. Lựa chọn này không đơn thuần xuất phát từ xu hướng sáng tạo, mà còn là hệ quả trực tiếp của chi phí sản xuất ngày càng cao, buộc các studio phải tìm đến những IP (Intellectual Property - tài sản trí tuệ) đã có sẵn cộng đồng người hâm mộ để giảm thiểu rủi ro.

“Chi phí lớn nhất trong hoạt hình là chi phí lao động. Ngoài ra, còn có khá nhiều ‘problem creators’, nên AI có lẽ sẽ dễ ‘đối phó’ hơn”, Oshiyama chia sẻ.

Lời nhận xét mang màu sắc nửa đùa nửa thật ấy lại phản chiếu một thực tế quen thuộc của ngành: tầm nhìn nghệ thuật của họa sĩ không phải lúc nào cũng song hành với mục tiêu quản lý của đạo diễn hay lãnh đạo studio.

Dù làm việc với "cha đẻ" của một IP hay bắt đầu một dự án hoàn toàn mới, nguy cơ xung đột vẫn luôn hiện hữu khi con người cùng tham gia vào quá trình sáng tạo.

Ngược lại, AI - vốn không có cái tôi, cũng không có động lực phản biện bằng góc nhìn cá nhân, vô tình cũng có thể trở thành một lựa chọn hấp dẫn đối với những người chịu trách nhiệm vận hành. “Khi AI trở nên thông minh hơn hầu hết các kỹ sư, tôi nghĩ những người quản lý đội ngũ sẽ phải quyết định xem họ đứng về phía nào”, Oshiyama nhận định.

Thực tế cho thấy viễn cảnh ấy không còn quá xa. Một số studio anime đã bắt đầu thử nghiệm sâu rộng các quy trình sản xuất có sự tham gia của AI.

Ngày 29-3-2025, Frontier Works và KaKa Creation phát hành Twins Hinahima, chương trình truyền hình đặc biệt dài 24 phút, được quảng bá là anime truyền hình đầu tiên sử dụng AI ở mức độ cao, với hơn 95% các cảnh cắt được tạo ra bằng công nghệ này.

Trước sự lan rộng của các mô hình sản xuất dựa trên AI, nhiều tên tuổi lớn trong ngành - trong đó có Hideaki Anno, cha đẻ của Neon Genesis Evangelion cho rằng việc tái cấu trúc ngành và tình trạng mất việc làm là điều khó tránh khỏi.

Trong cuộc phỏng vấn với Forbes Japan vào tháng 12-2025, Anno từng thẳng thắn chia sẻ rằng: “…vì nó đã tồn tại, tôi nghĩ chúng ta không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận nó và tìm cách đối phó. Có lẽ không có sự khác biệt giữa kịch bản do AI viết và do con người viết”.

Dù vậy, Oshiyama vẫn tin rằng những giá trị thẩm mỹ và tay nghề của các họa sĩ, biên kịch xuất sắc nhất là điều AI khó lòng thay thế. Theo ông, AI khó có thể sao chép trọn vẹn cảm quan thẩm mỹ và kỹ năng kỹ thuật của những họa sĩ và biên kịch xuất sắc nhất.

“Trong ngành anime, vẫn còn những nghệ nhân truyền thống, những ‘kho báu quốc gia sống’”, ông nhấn mạnh, nhắc đến những con người đang gìn giữ các giá trị nghệ thuật lâu đời của Nhật Bản.

Dù khiêm tốn cho rằng thành công của Look Back phần nhiều đến từ “may mắn”, bộ phim vẫn được xem là cột mốc quan trọng trong sự nghiệp đạo diễn của Oshiyama. Ra mắt ngày 28-6-2024 với thời lượng 58 phút, Look Back do ông đạo diễn và đồng biên kịch cùng Tatsuki Fujimoto, với phần lồng tiếng của Yuumi Kawai (vai Fujino) và Mizuki Yoshida (vai Kyomoto).

Câu chuyện AI trong anime không chỉ là vấn đề đổi mới công nghệ, mà còn là phép thử đối với bản sắc sáng tạo của toàn ngành, khi những quyết định hôm nay sẽ trực tiếp định hình tương lai của lao động sáng tạo.