Những dải sáng ấn tượng

Mới đây vào đêm 19-1 (giờ địa phương), bầu trời tại nhiều khu vực của Vương quốc Anh bất ngờ được "nhuộm màu" do cực quang Bắc bán cầu (Aurora Borealis). 

Từ Scotland, Bắc Ireland, Xứ Wales cho đến miền Bắc, miền Đông, thậm chí một số khu vực miền Nam nước Anh, người dân đã ghi lại những dải ánh sáng chuyển động mềm mại trên nền trời đêm. 

Đáng chú ý, hiện tượng này không dừng lại ở Anh mà còn được ghi nhận ở những khu vực xa hơn về phía nam châu Âu như Bắc Ý, nơi hiếm khi có cơ hội quan sát cực quang rõ rệt bằng mắt thường.

Theo các cơ quan nghiên cứu thời tiết không gian, trong đó có Met Office của Anh và NOAA của Mỹ, nguyên nhân của hiện tượng hiếm gặp này là một cơn bão địa từ mạnh, phát sinh từ hoạt động gia tăng của Mặt trời. 

Cụ thể, Mặt trời đã phóng ra một lượng lớn các hạt mang điện thông qua những đợt phun trào năng lượng và phóng khối lượng vành nhật hoa. 

Khi dòng hạt này lao tới Trái đất và va chạm với từ trường hành tinh, chúng bị dẫn hướng về các vùng gần hai cực, đồng thời tương tác với khí quyển ở độ cao lớn, tạo ra những màn ánh sáng nhiều màu sắc trên bầu trời đêm.

Điểm khiến sự kiện mới đây trở nên đặc biệt nằm ở cường độ của cơn bão địa từ. Các chuyên gia xếp hiện tượng này ở mức cảnh báo rất cao trong thang đánh giá thời tiết không gian. 

Với cường độ như vậy, "vành đai cực quang", khu vực thường xuyên xuất hiện cực quang quanh Bắc Cực, đã bị kéo giãn mạnh, lan xuống các vĩ độ thấp hơn bình thường. 

Nhờ đó, những khu vực vốn nằm ngoài "bản đồ săn cực quang" quen thuộc cũng có thể quan sát hiện tượng này, nếu thời tiết đủ quang đãng và ít ánh sáng nhân tạo.

Vì sao cực quang 'đi lạc'?

Về mặt khoa học, cực quang là kết quả trực tiếp của sự tương tác giữa các hạt mang điện từ Mặt trời và các nguyên tử trong khí quyển Trái đất. 

Màu sắc của cực quang phụ thuộc vào loại khí và độ cao xảy ra va chạm. Khí oxy thường tạo ra ánh sáng xanh lục, màu phổ biến nhất, trong khi khí nitơ có thể phát ra các sắc tím, xanh lam hoặc hồng. 

Sự kết hợp của nhiều yếu tố này đã tạo nên những bức tranh bầu trời sống động, thay đổi liên tục trong suốt đêm cực quang vừa qua. 

Ngoài mang giá trị thẩm mỹ, các cơn bão địa từ mạnh còn thu hút sự quan tâm của giới khoa học bởi những tác động tiềm ẩn đối với đời sống hiện đại. 

Trong điều kiện cực đoan, bão địa từ có thể ảnh hưởng đến hệ thống điện, vệ tinh viễn thông, tín hiệu định vị GPS và liên lạc vô tuyến. 

Chính vì vậy, cùng với việc tạo điều kiện cho cực quang xuất hiện rõ ràng hơn, các cơ quan khí tượng và không gian cũng phải phát đi cảnh báo để các ngành kỹ thuật, hàng không và viễn thông chủ động theo dõi, phòng ngừa rủi ro.

Nhìn rộng hơn, sự kiện ngày 19-1-2026 không phải là hiện tượng đơn lẻ. Các nhà khoa học cho biết Trái đất hiện vẫn đang chịu ảnh hưởng của chu kỳ hoạt động mạnh của Mặt trời, vốn kéo dài trung bình khoảng 11 năm. 

Chu kỳ hiện tại, thường được gọi là chu kỳ Mặt trời 25, đã đạt đỉnh trong giai đoạn 2024-2025 nhưng các hiệu ứng dư chấn của nó vẫn có thể kéo dài thêm vài năm. 

Đồng nghĩa trong năm 2026 và thậm chí sang 2027, những đợt bão địa từ đủ mạnh để tạo ra cực quang lan rộng vẫn có khả năng xảy ra, dù tần suất có thể thưa dần.

Trong lịch sử, từng có những thời điểm cực quang xuất hiện ở các vĩ độ rất thấp. Sự kiện Carrington năm 1859 là ví dụ điển hình, khi cực quang được ghi nhận ở nhiều khu vực gần xích đạo và gây ra sự cố nghiêm trọng cho hệ thống điện báo thời bấy giờ. 

So với những sự kiện cực đoan như vậy, hiện tượng ngày 19-1 không đến mức gây gián đoạn lớn, nhưng vẫn được xem là một trong những đợt cực quang lan rộng đáng chú ý trong những năm gần đây tại châu Âu.

Với người yêu thiên văn, bối cảnh này mở ra kỳ vọng rằng mùa đông và đầu xuân những năm tới vẫn còn cơ hội chiêm ngưỡng cực quang ở những nơi ít ngờ tới, đặc biệt tại các khu vực có bầu trời tối và ít ô nhiễm ánh sáng. 

Còn với khoa học, những đêm bầu trời rực sáng kỳ lạ mới đây không đơn thuần là khoảnh khắc đẹp, mà còn là lời nhắc rằng Trái đất luôn nằm trong một hệ thống động, nơi các biến động từ Mặt trời có thể tạo ra những tác động vừa ngoạn mục, vừa thách thức đối với hành tinh và xã hội hiện đại.

Cực quang trắng cực hiếm xuất hiện trên bầu trời Na Uy?

Mạng xã hội đang lan truyền video cho thấy "cực quang trắng cực hiếm" trên bầu trời Na Uy. Theo NASA, cực quang cũng có thể có màu trắng. Vậy video thật sự đã quay lại một hiện tượng hiếm gặp?