Người dân xã đảo Thạnh An được bác sĩ các bệnh viện tuyến cuối thăm khám ngay tại trạm y tế sát nhà - Ảnh: THU HIẾN
Ngày 20-1, PGS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho biết đến lúc cần đổi mới mạnh mẽ mô hình hoạt động của trạm y tế phường, xã để phù hợp với tình hình mới.
Thay đổi cách tiếp cận của trạm y tế từ thụ động sang chủ động
Theo người đứng đầu ngành y tế TP.HCM, thời gian qua các trạm y tế phường, xã đã được sắp xếp, cấu trúc lại theo hướng trở thành đơn vị sự nghiệp công lập hoàn chỉnh, trực thuộc UBND phường, xã, đặc khu, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Mục tiêu xuyên suốt của sự thay đổi này là đưa y tế cơ sở đến gần dân hơn, sát dân hơn và phục vụ người dân tốt hơn.
Tuy nhiên cần nhìn nhận một cách thẳng thắn rằng việc tổ chức lại bộ máy mới chỉ là điều kiện cần. Nếu chỉ dừng ở thay đổi về tổ chức, hành chính thì sẽ khó tạo ra chuyển biến thực chất trong chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu.
Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế kéo dài của y tế cơ sở trong nhiều năm qua.
Trạm y tế phường, xã chưa cung cấp đầy đủ các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu; hoạt động khám sàng lọc, phát hiện sớm bệnh tật cho người dân chưa được triển khai rộng rãi; niềm tin của người dân đối với y tế cơ sở chưa được củng cố.
Hệ quả là tình trạng người dân đi khám, chữa bệnh vượt tuyến vẫn phổ biến, kể cả với những bệnh lý thông thường, gây quá tải cho bệnh viện tuyến trên và làm gia tăng chi phí xã hội không cần thiết.
Phần lớn trạm y tế vẫn chủ yếu chờ người dân đến khám, trong khi chưa chủ động tiếp cận, quản lý và theo dõi sức khỏe người dân theo địa bàn được giao.
Chính vì vậy, đã đến lúc phải đổi mới mạnh mẽ mô hình hoạt động của trạm y tế, chuyển từ cách làm thụ động, chờ người dân đến khám sang mô hình "đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn" để chủ động theo dõi, quản lý sức khỏe người dân ngay từ cộng đồng, lấy người dân làm trung tâm và phòng bệnh làm nền tảng.
Trạm y tế sẽ quản lý theo mô hình hộ gia đình
PGS Tăng Chí Thượng cho hay, mô hình đề xuất của mỗi đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn tối thiểu gồm:
Một bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ đa khoa làm đội trưởng; một điều dưỡng giữ vai trò điều phối chăm sóc; một dược sĩ hoặc dược tá phụ trách quản lý thuốc và theo dõi tuân thủ điều trị; một nhân viên y tế công cộng phụ trách tiêm chủng, phòng bệnh, sàng lọc và y tế dự phòng; cùng với 2-6 cộng tác viên sức khỏe tại khu dân cư.
Các cộng tác viên này phụ trách trực tiếp từng cụm hộ gia đình và là "cầu nối" quan trọng giữa trạm y tế với người dân. Tùy điều kiện, mỗi đội có thể được bổ sung thêm các vị trí như nữ hộ sinh, phục hồi chức năng cơ bản, tư vấn tâm lý - công tác xã hội hoặc y học cổ truyền.
Do đây là mô hình mới trong điều kiện thực tiễn của TP.HCM, việc triển khai thí điểm là rất cần thiết để rút kinh nghiệm trước khi nhân rộng. Có thể lựa chọn một phường/xã điển hình với quy mô khoảng 30.000 - 40.000 dân, chia thành 5-7 khu vực chăm sóc sức khỏe, mỗi khu vực bố trí một đội phụ trách cố định.
Các đội chủ động tiếp cận khu dân cư, công khai đầu mối liên hệ, quản lý sức khỏe theo nhóm ưu tiên, triển khai khám sàng lọc định kỳ, tư vấn, nhắc lịch và theo dõi tuân thủ điều trị. Với mô hình này, các trạm y tế vận hành bảng điều khiển để theo dõi toàn bộ địa bàn thí điểm.
Kết quả thí điểm được đánh giá bằng các chỉ số cụ thể như tỉ lệ người dân được khám sức khỏe định kỳ, tỉ lệ người dân được lập hồ sơ sức khỏe điện tử... trên cơ sở đó, mô hình được hoàn thiện và từng bước nhân rộng.
Việc triển khai thí điểm mô hình hoạt động mới chắc chắn sẽ còn gặp không ít khó khăn, vướng mắc trong giai đoạn đầu, từ thay đổi tư duy làm việc, tổ chức nhân lực, cơ chế phối hợp đến bảo đảm nguồn lực và phương thức đánh giá hiệu quả.
Tuy nhiên có thể khẳng định rằng việc thí điểm mô hình "đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn" là một bước đi cụ thể, khả thi và cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
Đây không chỉ là giải pháp khắc phục những hạn chế kéo dài của y tế cơ sở, mà còn tạo nền tảng để trạm y tế thực sự trở thành "điểm chạm y tế đầu tiên" của người dân - nơi chăm sóc sức khỏe ban đầu một cách chủ động, liên tục và toàn diện, đúng với tinh thần Nghị quyết 72 và định hướng phát triển bền vững của ngành y tế TP.
Nhiều quốc gia đã triển khai mang lại hiệu quả cao
Theo giám đốc Sở Y tế TP.HCM, mô hình "đội chăm sóc sức khỏe liên tục gắn với địa bàn, đây không phải là mô hình mới. Nhiều quốc gia như: Brazil, Anh, Thái Lan và Cuba đã triển khai hiệu quả.
Điểm chung của các mô hình này là trạm y tế không chỉ chờ người dân đến khám, mà chủ động quản lý sức khỏe người dân theo hộ gia đình, theo nhóm nguy cơ và theo từng giai đoạn của vòng đời, qua đó giảm tải bền vững cho tuyến trên và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu.
