Học gì để 4 - 5 năm nữa không lỗi thời?

Không vòng vo, không hỏi "ngành nào hot", nhiều học sinh tại Chương trình tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp sáng 18-1 ở Đà Nẵng đã đi thẳng vào những băn khoăn cốt lõi: Ngành mình chọn hôm nay, vài năm nữa còn cơ hội việc làm hay không?

Xuyên suốt chương trình, các câu hỏi của học sinh cho thấy một tâm lý rất rõ: đa phần các em không muốn đánh cược 4 - 5 năm tuổi trẻ vào những lựa chọn mơ hồ, không muốn học xong bị mắc kẹt vì chọn sai ngành.

AI và robot có thay thế con người trong ngành du lịch?

Một học sinh đặt câu hỏi: Hiện nay trên báo chí và mạng xã hội nói rất nhiều về trí tuệ nhân tạo (AI), robot, hướng dẫn viên ảo. Trong 5 - 10 năm tới, ngành du lịch có bị thay thế không? Và nếu em học ngành du lịch ở Trường đại học Đông Á thì trường đã chuẩn bị gì để sinh viên không bị AI thay thế?

Giải đáp băn khoăn này, TS Võ Hữu Hòa - Trưởng khoa du lịch Trường đại học Đông Á - cho rằng du lịch là một trong những ngành chịu tác động của AI ở mức thấp hơn so với nhiều lĩnh vực khác.

Theo ông, AI có thể hỗ trợ đặt phòng, gợi ý lịch trình, cung cấp thông tin, nhưng không thể thay thế hoàn toàn yếu tố con người, đặc biệt là cảm xúc, sự thấu hiểu và khả năng xử lý tình huống linh hoạt trong thực tế. "Du lịch là ngành làm việc với con người. Không một AI nào có thể thay thế hoàn toàn trải nghiệm thật, cảm xúc thật và sự tương tác trực tiếp giữa người với người", ông Hòa nhấn mạnh.

Một học sinh khác đặt vấn đề: Em thấy ngành du lịch rất rộng, nhưng nhiều người vẫn nghĩ học du lịch chỉ là đi tour hoặc làm hướng dẫn viên. Thực tế học ngành này ra trường sẽ làm những công việc gì?

Trả lời câu hỏi này, TS Võ Thanh Hải - Phó giám đốc Đại học Duy Tân - cho rằng cách hiểu du lịch chỉ gắn với hướng dẫn viên là đã lỗi thời. Theo ông, lĩnh vực du lịch hiện nay bao gồm nhiều ngành đào tạo như: du lịch học, quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, quản trị khách sạn, quản trị lữ hành, quản trị sự kiện... với phạm vi nghề nghiệp rất rộng.

Tuy nhiên, ông Hải cũng nhận định du lịch không phải là ngành "dễ". Sinh viên theo học cần chuẩn bị tốt kỹ năng giao tiếp, đặc biệt là ngoại ngữ, bởi môi trường làm việc mang tính quốc tế cao. Một số ngành như quản trị lữ hành còn đòi hỏi sức khỏe tốt do đặc thù công việc di chuyển nhiều, làm việc ngoài hiện trường.

Chọn ngành "học rộng" có làm được việc chuyên sâu?

Một học sinh Trường THPT Thái Phiên băn khoăn: Các ngành như kinh doanh quốc tế học rất rộng, tiếp cận nhiều lĩnh vực nhưng mỗi mảng chỉ học ở mức nhất định. Vậy khi ra trường có đủ năng lực làm những công việc đòi hỏi chuyên môn sâu không? Và liệu những ngành không bắt buộc bằng cấp đặc thù có bị đánh giá thấp hơn bác sĩ, luật sư?

Một đại diện ban tư vấn nhìn nhận đây là lo lắng phổ biến nhưng xuất phát từ cách hiểu chưa đầy đủ. Một ngành đào tạo có thể dẫn đến rất nhiều vị trí nghề nghiệp khác nhau, tùy năng lực và vị trí tuyển dụng. 

Các chuyên gia cho rằng học "rộng" không đồng nghĩa với "nông". Đào tạo đại học giúp người học có nền tảng bài bản, từ đó tiếp tục học sâu trong quá trình làm việc. Trong khi đó con đường "vừa làm vừa học" tuy khả thi nhưng thường gặp giới hạn khi phải giải quyết các vấn đề phức tạp, yêu cầu tư duy hệ thống.

Học sinh Minh Hoài, Trường THPT Thái Phiên, thẳng thắn hỏi: Nếu vào đại học rồi mới nhận ra chọn sai ngành thì có chuyển ngành, chuyển trường được không? Và có bị mất nhiều thời gian, cơ hội không?

TS Võ Thanh Hải cho biết không phải trường nào cũng cho phép chuyển ngành. Quy định này phụ thuộc vào đề án tuyển sinh của từng cơ sở đào tạo. Nếu được chuyển, sinh viên thường phải học bổ sung và kéo dài thời gian đào tạo.

TS Lê Văn Tường Lân - Trưởng Ban Đào tạo và Công tác sinh viên, Đại học Huế - cho biết những năm gần đây, quy chế tuyển sinh không còn phân biệt lợi thế giữa các nguyện vọng. 

Thứ tự nguyện vọng không quyết định điểm chuẩn, nhưng quyết định ngành mà thí sinh trúng tuyển đầu tiên. Theo ông, trong bối cảnh đó, thí sinh cần đặt nguyện vọng dựa trên mức độ yêu thích và khả năng trúng tuyển thực tế, thay vì tâm lý "đặt tạm rồi tính sau".

Khi sư phạm thành ngành "hot"

Cũng trong sáng 18-1, hàng ngàn học sinh Thanh Hóa đã có mặt tại Chương trình tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp năm 2026. Vẫn quan tâm đến ngành "hot" nhưng đã có những chuyển dịch đáng kể.

Có một tín hiệu vui khi nhiều học sinh ở Thanh Hóa quan tâm ngành sư phạm với các ưu thế: nghề giáo đang có những chính sách đãi ngộ tốt, công việc ổn định, nhu cầu tuyển giáo viên ở nhiều địa phương vẫn cao. Có những học sinh ở Thanh Hóa đã gọi ngành sư phạm là ngành "hot" chứ không chỉ là các ngành khối kinh tế, hay công nghệ như trước. 

"Ngành sư phạm đang là ngành "hot", nhiều học sinh hướng vào đó liệu cơ hội đỗ như thế nào, và sau 4 năm tốt nghiệp cơ hội việc làm như thế nào?", một học sinh đặt câu hỏi.

PGS.TS Đậu Bá Thìn - Phó hiệu trưởng Trường đại học Hồng Đức - cho biết cả nước có 12 trường đào tạo sư phạm trọng điểm quốc gia, ngoài ra nhiều trường đại học cũng có ngành sư phạm. Ngành sư phạm và ngành đào tạo sức khỏe là hai ngành mà Bộ Giáo dục và Đào tạo có ngưỡng điểm đảm bảo chất lượng (điểm sàn).

Bên cạnh đó chỉ tiêu của ngành sư phạm được xác định dựa trên nhu cầu giáo viên trên cả nước nên trong một vài năm gần đây chỉ tiêu giảm bớt so với các năm trước. Vì thế điểm trúng tuyển vào các trường sư phạm ở mức cao. Việc cạnh tranh vào khối ngành này cũng lớn. 

"Muốn thi đỗ, các em cần có lực học vững vàng để vượt qua kỳ thi, đồng thời cần luôn rèn luyện để có năng lực, kỹ năng tốt đáp ứng yêu cầu mới về chất lượng giáo viên sau khi ra trường", ông Thìn chia sẻ.

PGS.TS Lê Đình Tùng, Trưởng nhóm tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp tại Thanh Hóa, nói thêm: "Nếu các em có ước mơ vào ngành sư phạm để trở thành giáo viên trong tương lai, các em không chỉ phải học tập tốt mà cần có sự say mê, để đủ nhiệt huyết gắn bó với nghề dạy học "vinh quang nhiều nhưng áp lực lớn"".

Thế mạnh về quan hệ xã hội, chọn nghề nào?

PGS.TS Đặng Hồng Sơn - Phó hiệu trưởng Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) - cho rằng việc lựa chọn ngành nghề phù hợp với thế mạnh, hoàn cảnh của bản thân và nhu cầu xã hội là đảm bảo sự hài hòa để có một nghề nghiệp hạnh phúc hơn, dễ thành công hơn.

Trả lời băn khoăn của một học sinh "có thế mạnh về quan hệ xã hội thì chọn nghề nào", thầy Sơn tư vấn thế mạnh "quan hệ xã hội" có thể phù hợp với nhiều ngành khối nhân văn. Không chỉ các ngành như báo chí truyền thông, công tác xã hội mà ở nhiều ngành cần hiểu về con người, cần hiểu sâu các vấn đề xã hội, cũng có thể phù hợp với những học sinh có thế mạnh này.

Cổ vũ em học sinh nhận mình "có thế mạnh quan hệ xã hội", TS Nguyễn Thị Quỳnh Hoa - Trưởng phòng quản lý đào tạo Trường đại học Hà Nội - cho rằng bên cạnh sự yêu thích là việc hiểu "thế mạnh" hay "điểm yếu" của bản thân. Ví dụ với các ngành kỹ thuật hay kinh tế, nếu học sinh không học tốt môn toán thì sẽ gặp khó khăn khi bước vào môi trường đại học.

Hãy để việc tìm mình

Một thầy giáo chia sẻ tại phiên tư vấn mình đến nghe tư vấn để trao đổi với học sinh đồng thời cũng để tư vấn cho con mình dự thi năm sau. 

Ông nói rất tâm đắc với chủ đề của phiên tư vấn là "hiểu đúng mình, chọn đúng nghề, đi đúng hướng". Nhưng ngồi nghe tư vấn ông thấy nhiều học sinh vẫn quan tâm đến những chi tiết cụ thể mà chưa tiếp cận theo đúng chủ đề để hiểu mình thì mới chọn đúng.

"Con hỏi tôi rằng bố muốn con thi trường nào, tôi chỉ khuyên con hãy chọn ngành để mình là người "hot" nhất ngành đó, là sinh viên ưu tú của trường. Bố muốn con học để việc sẽ tìm đến con chứ không phải con đi tìm việc", một phụ huynh nói.

Tiếp nối ý kiến của phụ huynh, TS Lê Thị Thanh Hương - Phó hiệu trưởng Trường đại học Đại Nam - cho rằng trường công hay trường tư đều tốt, quan trọng các bạn học sinh phải yêu thích ngành nghề theo học, và ngành nghề đó có phù hợp với năng lực của bản thân không. Khi đã cảm thấy phù hợp, tiếp tục xem đến việc làm trong tương lai của ngành nghề. Bên cạnh đó là môi trường theo học, điều kiện kinh tế gia đình...

PGS.TS Phạm Văn Thuần - Phó hiệu trưởng Trường đại học Hàng hải Việt Nam - chia sẻ để có lựa chọn đúng, các em học sinh cần hiểu kỹ ngành nghề mình có cảm tình ban đầu dạy những gì, vị trí việc làm sau này như thế nào, các em cần tích lũy kiến thức kỹ năng gì để đáp ứng yêu cầu công việc. 

Các em cũng có thể tìm hiểu môi trường đại học nào có thể giúp các em tự tin, năng động, có tính thích ứng tốt qua các trải nghiệm khác nhau. Những kỹ năng như thế sẽ giúp các em ứng biến tốt nếu cơ cấu ngành nghề có những chuyển dịch sau khi các em tốt nghiệp.

Học sinh Đà Nẵng thích thú trải nghiệm các gian hàng tại chương trình tư vấn tuyển sinh

Không chỉ được tư vấn, định hướng nghề nghiệp, nhiều học sinh tại Đà Nẵng thích thú khi trải nghiệm những gian hàng của các trường đại học, cao đẳng trong khuôn khổ chương trình Tư vấn tuyển sinh 2026 của báo Tuổi Trẻ.