'Con kể ba nghe' và tình cha con trong phim Việt: Vô cùng tàn nhẫn, vô cùng yêu thương

Con kể ba nghe của đạo diễn Đỗ Quốc Trung đặt tình cha con vào hoàn cảnh ngặt nghèo khi họ đối mặt với mất mát theo cách riêng. Từ sự đồng hành ban đầu, cả hai dần xa nhau. Ông Thái (Kiều Minh Tuấn) gồng mình chôn chặt nỗi đau. Còn cậu bé Minh (Hạo Khang) lún sâu vào trầm cảm.

"Vô cùng tàn nhẫn, vô cùng yêu thương" là cách biên kịch Con kể ba nghe thiết lập nhân vật ông Thái, cũng là hình mẫu chung của nhiều người cha ngoài đời thừa yêu thương nhưng thiếu thấu cảm với chính con mình.

Yêu thương, thấu cảm và tàn nhẫn

Là một nghệ sĩ xiếc đi dây, ông Thái rất giỏi cảm nhận sợi dây nhưng lại không biết cách cảm nhận con mình. 

Ông Thái bế tắc khi làm cha vì bản thân ông cũng là một người con được nuôi dạy bởi sự khắc nghiệt: "Đàn ông mà khóc cái ch... gì. Bằng tuổi mày tao phải lao ra đường kiếm cơm rồi. Ông nội mày không có vụ ngọt nhạt đâu". Trong một lần tức giận khác, ông nói mình làm việc bán mạng để "chữa cái căn bệnh chó đẻ" của Minh.

Nếu đủ thấu cảm, không ai lại nói với một người trầm cảm những lời đó. Ông Thái cũng là kết quả của tư duy giáo dục đầy lối mòn: đàn ông phải luôn mạnh mẽ, không bao giờ khóc, yếu đuối là cái gì đó rất nhục nhã.

Stefanie Võ, đồng biên kịch Con kể ba nghe với đạo diễn Đỗ Quốc Trung, tốt nghiệp ngành tâm lý học, nói phim kể câu chuyện từ góc nhìn của ông Thái - người cha "ít học, bận rộn với mưu sinh, làm công việc đòi hỏi tinh thần mạnh mẽ nên có góc nhìn sai lệch về bệnh trầm cảm". 

Để xây dựng nhân vật, đạo diễn đã tìm gặp, phỏng vấn những người có vấn đề về tâm lý, từng có ý định tự tử, còn biên kịch đọc và tìm hiểu từ các chuyên gia tham vấn.

Về những câu từ khắc nghiệt của ông Thái, Stefanie Võ nói với Tuổi Trẻ: "Khi viết lý lịch của nhân vật, tôi để một câu cho ông Thái là "vô cùng tàn nhẫn, vô cùng yêu thương". Đó chính là tình cha của ông Thái. 

Có nhiều người cha như vậy, có thể cách thể hiện khác nhau. Ông Thái muốn con mạnh mẽ hơn vì thực tế là cuộc sống của ông phải đương đầu với những khổ cực. Những người cha như vậy có xu hướng hơi bạo lực".

Tâm tư của những người đàn ông

Trong điện ảnh Việt, cặp nhân vật cha và con trai xuất hiện trong khá nhiều phim dù không phải lúc nào cũng được khắc họa rõ ràng, kỹ lưỡng, đi sâu vào bản chất mối quan hệ như Con kể ba nghe. Nhưng một số phim gần đây cho thấy sự tiến bộ khi khắc họa tâm tư của những người đàn ông trong một gia đình.

Tử chiến trên không là phim về không tặc, kịch bản và dàn nhân vật được xây dựng chặt chẽ, phim cũng mang lại những khoảnh khắc về tình cha con khó quên. Đó là người cha Long (Thái Hòa) và con trai Sửu (Bảo Định), đứa con được dạy dỗ bởi bạo lực và sự nam tính độc hại của cha. 

"Mày muốn sống thì mày phải giết" - suốt phim ông Long luôn đe dọa, mắng mỏ, ép buộc con trai làm không tặc với những ngôn từ tàn nhẫn. Chính vì vậy cái kết của cả hai tạo nên sự đối lập rất lớn: vùng vẫy trong tuyệt vọng, yêu thương khi đã quá muộn màng.

Bố già của Trấn Thành là cột mốc cho thấy tình cha con được mô tả rõ nét và chân thực hơn. Giữa ông Ba Sang (Trấn Thành) và con trai Quắn (Tuấn Trần) cũng chính là mối quan hệ "vô cùng tàn nhẫn, vô cùng yêu thương". Ông Ba Sang yêu con, hy sinh rất lớn vì con nhưng cũng áp đặt quan điểm, lối sống của mình lên con một cách cứng nhắc.

Sự khác biệt thế hệ trong Bố già được khắc họa bằng màn đấu khẩu quyết liệt được quay one-shot, tương tự màn cạo đầu one-shot của Kiều Minh Tuấn và Hạo Khang trong Con kể ba nghe, đều là những cảnh đinh của phim.

Hay Cưới vợ cho cha, Lật mặt 8: Một điều ước đều là những phim lấy mối quan hệ cha và con trai làm câu chuyện chính. Dù lối kể không hiện đại, mỗi phim đều xoáy sâu vào mâu thuẫn chính giữa cha và con trai.

Cưới vợ cho cha là chuyện về người cha (Hữu Châu) kỳ vọng quá lớn vào con, ngăn cản con cưới người phụ nữ mà ông không ưng. Đây là mâu thuẫn lớn của nhiều thế hệ người Việt trước đây và hiện nay vẫn còn tồn tại. Còn Lật mặt 8: Một điều ước là khi cha phản đối lựa chọn của con về sự nghiệp.

Nhìn chung, cha và con trai thường đóng vai trò trụ cột trong các gia đình nên mâu thuẫn giữa họ cũng mang tính bản chất của thời đại, của xã hội.

'Con kể ba nghe': Sau tất cả, cái ôm của bố là điều con cần

Với 'Con kể ba nghe', điện ảnh Việt chào đón bộ phim tâm lý gia đình lấy bối cảnh nghề xiếc, loại hình nghệ thuật hiếm khi được khai thác trên màn ảnh rộng.